Hoe kan ik zij-instromen als leraar in het voortgezet onderwijs?

Hoe kan ik zij-instromen als leraar in het voortgezet onderwijs?

Misschien heb je op dit moment een heel andere baan en overweeg je een stap naar het onderwijs. Hoe pak je dat aan? Een van de mogelijkheden is het halen van een lesbevoegdheid via het traject ‘zij-instroom in het beroep’ (zib). Met dit traject kun je binnen twee jaar bevoegd voor de klas staan op een basisschool, middelbare school of een mbo-school. Wanneer kom je voor dit traject in aanmerking, wat houdt deze route precies in en hoe ziet het traject eruit? Dat lees je hier.

Wat is een zij-instromer in het beroep (zib)?

De term ‘zij-instromer’ klinkt logisch en spreekt waarschijnlijk tot je verbeelding. Toch is er een verschil tussen iemand die ‘instroomt in’ (of overstapt naar) het onderwijs, bijvoorbeeld via een deeltijdopleiding, en de formele benaming ‘zij-instromer in het beroep (zib)’. Wettelijk gezien ben je pas een ‘zij-instromer in het beroep’ als je een hbo- of wo-diploma hebt en het 'traject zij-instroom in het beroep' doorloopt. Bij dit traject sta je vanaf dag 1 betaald voor de klas en haal je daarnaast je bevoegdheid bij een hogeschool of universiteit. De precieze invulling van dit traject wordt bepaald op basis van jouw vooropleidingen en werkervaring. Wanneer wij in het Onderwijsloket de term ‘zij-instromer’ gebruiken, bedoelen we daarmee iemand die voldoet aan deze formele omschrijving.

In dit artikel vertellen we je welke procedure een formele zij-instromer doorloopt. Wil jij instromen in het onderwijs, maar voldoe je niet aan de criteria die in dit artikel worden beschreven? Er zijn andere routes mogelijk. Lees een van de volgende artikelen om jouw route naar het onderwijs te vinden.

  • Lees in dit artikel over het verschil tussen een zij-instroomtraject en een deeltijdstudie.
  • Wil je meer weten over de andere routes om leraar te worden in het voortgezet onderwijs? Lees dan dit artikel.

Hoe word ik een zij-instromer in het beroep in het voortgezet onderwijs?

Als je als zij-instromer aan de slag wil in het voortgezet onderwijs, doorloop je onderstaande stappen:

  1. Oriënteren en solliciteren
  2. Het geschiktheidsonderzoek
  3. Jouw zij-instroomtraject
  4. Bevoegd leraar

1. Oriënteren en solliciteren

De eerste stap voor het zij-instroomtraject ligt bij jou. Je oriënteert je eerst op middelbare scholen die jou aanspreken en bekijkt hun vacatures. Op de website Scholenopdekaart.nl vind je eenvoudig scholen in jouw buurt en hun contactgegevens. En op de website Meesterbaan.nl staan alle onderwijsvacatures van Nederland. Scholen die lerarenvacatures hebben, geven niet altijd aan of die geschikt zijn voor zij-instromers. Wil je graag werken bij een bepaalde school, maar zijn er geen vacatures voor zij-instromers? Dan kun je altijd reageren op een reguliere vacature of een open sollicitatie sturen. Benoem daarbij dat je geïnteresseerd bent in een zij-instroomtraject. De school bepaalt vervolgens of die met jou in zee wil gaan.

Wil een school jou als zij-instromer aannemen? Dan bepalen jullie samen de aard van jouw zij-instroomtraject. Om te werken in het voortgezet onderwijs heb je namelijk een bevoegdheid nodig en er zijn twee bevoegdheden waarmee je in het voortgezet onderwijs (en in het mbo) les mag geven: een tweede- of eerstegraads bevoegdheid. Wat is het verschil?

  • Met de tweedegraads bevoegdheid specialiseer je je in één schoolvak of profiel. Je kunt dan lesgeven op het vmbo en in de onderbouw van de havo en het vwo (klas 1, 2, 3). Daarnaast mag je lesgeven op het voortgezet speciaal onderwijs, het praktijkonderwijs en het beroepsonderwijs (mbo), waar ook volwasseneneducatie onder valt. Daarnaast mag je zelfs lesgeven in het primair onderwijs, als je een schoolvak geeft dat overeenkomt met een vak dat daar wordt gegeven.
  • Met de eerstegraads bevoegdheid specialiseer je je ook in één schoolvak of profiel. Je kunt dan lesgeven aan dezelfde onderwijsinstellingen en klassen als met een tweedegraads bevoegdheid, maar ook in de bovenbouw van de havo en het vwo.

Met welke bevoegdheid je je zij-instroomtraject kunt afronden, hangt af van je vooropleiding en werkervaring. De eisen voor een eerstegraads zij-instroomtraject zijn strenger dan die voor een tweedegraads zij-instroomtraject. Voor beide trajecten gelden de volgende eisen:

  1. Je hebt een (tijdelijke) aanstelling bij een school als leraar.
  2. Je hebt een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Die vraag je op verzoek van de school (digitaal) aan bij jouw gemeente.
  3. Je stond de afgelopen twee jaar niet ingeschreven bij een lerarenopleiding. Stond je in die periode wel als student ingeschreven, maar heb je je diploma behaald? Dan geldt deze voorwaarde niet.
  4. Je beschikt al over een aantal competenties en over enige kennis of ervaring die van pas komen bij jouw werk als leraar. In een geschiktheidsonderzoek wordt in een later stadium nog beter in kaart gebracht wat je al kan en weet, en welke scholing en begeleiding je op basis daarvan nog nodig hebt.

Aanvullende eisen

Om in aanmerking te komen voor een zij-instroomtraject tot tweedegraads docent,moet je voldoen aan de volgende aanvullende eis:

  • Je hebt een afgeronde hbo- of wo-opleiding (bachelor of master) die verwant is aan het schoolvak dat je wilt geven.

Om in aanmerking te komen voor een zij-instroomtraject tot eerstegraads docent, moet je – naast de vier hierboven genoemde criteria – voldoen aan de volgende aanvullende eis:

  • Je hebt een universitaire master afgerond die verwant is aan het schoolvak dat je wilt geven.

In sommige gevallen accepteren universiteiten ook hbo- of wo-bachelordiploma’s, aangevuld met relevante opleidings- en/of werkervaring die gelijkwaardig is aan wo-masterniveau.

Wil je zij-instromen als leraar in het vmbo? Dan gelden er afwijkende eisen voor een zij-instroomtraject voor een aantal beroepsgerichte profielen. Je leest alles over leraar worden in het vmbo in dit artikel.

2. Het geschiktheidsonderzoek

Zodra de school heeft besloten jou als zij-instromer aan te nemen, kun je samen met de school bepalen bij welke lerarenopleiding je jouw traject wilt volgen. Meestal volg je een tweedegraads zij-instroomtraject via een lerarenopleiding op een hogeschool en een eerstegraads zij-instroomtraject via een universitaire lerarenopleiding.

Het bestuur van de school waar jij hebt gesolliciteerd vraagt vervolgens een geschiktheidsonderzoek voor jou aan bij de lerarenopleiding. Dit onderzoek bestaat uit meerdere onderdelen en moet antwoord geven op de vraag of jij direct zelfstandig les kan geven en of je binnen twee jaar je bevoegdheid kunt halen. Op basis van dit onderzoek bepalen de lerarenopleiding en het schoolbestuur wat je nog aan scholing en begeleiding nodig hebt en hoe jouw persoonlijke scholingstraject eruit zal zien. Als uit het onderzoek blijkt dat je geschikt bent, ontvang je een geschiktheidsverklaring. Daarin staat dat je voor de duur van het zij-instroomtraject voor de klas mag staan, terwijl je je bekwaamheidsverklaring nog niet hebt. Ook staat daarin beschreven welke scholing je nog nodig hebt en welke begeleiding daarbij nodig is vanuit de school en de lerarenopleiding.

3. Jouw zij-instroomtraject

Op basis van de geschiktheidsverklaring wordt bepaald hoe jouw persoonlijke traject eruitziet. Een zij-instroomtraject is maatwerk en wordt daarom niet voor iedereen hetzelfde ingevuld. Ook de verhouding tussen contactonderwijs, online leren en werkplekleren verschilt per traject. Er zijn een aantal zaken die wel voor alle zij-instroomtrajecten hetzelfde zijn:

  • Je staat vanaf de eerste dag van je traject zelfstandig voor de klas. Er wordt daarbij wel begeleiding geboden vanuit de school.
  • Omdat je een aanstelling hebt (en dus geen stagiair bent), krijg je gewoon salaris.
  • Je werkgever betaalt het opleidingstraject. Het schoolbestuur kan hiervoor bij DUO een subsidie aanvragen.
  • Je moet het traject binnen twee jaar afronden. Volgens de wet mag je namelijk officieel niet langer dan twee jaar zonder bekwaamheidsverklaring voor de klas staan. Een maximale verlenging van twee jaar is mogelijk, als daar een goede reden voor is.
  • Het programma en de uiteindelijke urenverdeling tussen studie en werk worden in een persoonlijk intakegesprek met je afgestemd. Over het algemeen wordt aangeraden om met een aanstelling van circa 0.4 fte (twee werkdagen) te beginnen, omdat het traject dat je volgt veel tijd vraagt. Valt de studielast je mee? Dan kun je tijdens het traject altijd aan de school vragen of je het aantal lesuren kunt uitbreiden.

4. Bevoegd leraar

Aan het eind van het zij-instroomtraject vraag je een bekwaamheidsonderzoek aan. Daarmee moet worden aangetoond dat jij inmiddels het beroep van leraar uit kunt oefenen. Of dit zo is wordt bepaald door de lerarenopleiding en de school waar je aan het werk bent. Soms wordt er ook een externe partij gevraagd om jouw bekwaamheid te beoordelen.

Als je het bekwaamheidsonderzoek succesvol hebt afgerond, krijg je een getuigschrift van bekwaamheid en daarmee heb je een officieel erkende tweede- of eerstegraads bevoegdheid in handen.

Wie betaalt het zij-instroomtraject?

Het schoolbestuur van de school waar jij een aanstelling hebt, kan bij DUO een subsidie aanvragen voor een zij-instroomtraject. Die subsidie bedraagt € 20.000 per zij-instromer. Deze subsidie is bedoeld als tegemoetkoming voor de school, en kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor de studiekosten, de begeleiding of extra verlof.

Samenvatting

Wil jij tegelijkertijd werken en leren? Direct voor je klas staan en je onderwijsbevoegdheid halen? Dan is een zij-instroomtraject misschien een goede route voor jou. Je hebt daarvoor wel minimaal een hbo- of wo-diploma nodig van een studierichting die verwant is aan het schoolvak dat je wilt geven.

Het zij-instroomtraject duurt twee jaar en bestaat uit verschillende onderdelen. De eerste stap zet jij: jij solliciteert bij een school en geeft daarbij aan dat je graag als zij-instromer aan de slag wilt. Als het schoolbestuur jou aanneemt, vraagt het bestuur een geschiktheidsonderzoek voor jou aan bij de lerarenopleiding. Dit onderzoek moet antwoord geven op de vraag of jij direct voor de klas kan staan en of je binnen twee jaar je bevoegdheid kunt halen. Op basis van dit onderzoek bepalen de lerarenopleiding en het schoolbestuur wat je nog aan scholing en begeleiding nodig hebt en hoe jouw zij-instroomtraject eruit zal zien. Vervolgens vraagt het bestuur de zij-instroomsubsidie aan bij DUO die de kosten van jouw traject en begeleiding dekt. Je sluit je traject af met een bekwaamheidsonderzoek. Rond je dat succesvol af? Dan krijg je een getuigschrift van bekwaamheid en daarmee heb je een officieel erkende tweede- of eerstegraads bevoegdheid in handen.

Dit artikel is geschreven door

Over het Onderwijsloket