Hoe zit het speciaal onderwijs in elkaar?

Hoe zit het speciaal onderwijs in elkaar?

Overweeg je een carrière in het speciaal onderwijs en wil je meer weten over hoe dit in elkaar zit? Of wil je weten met welke bevoegdheden je les mag geven in het speciaal onderwijs? Het speciaal onderwijs is niet voor iedereen even bekend terrein, terwijl er juist voor deze sector veel nieuwe leraren nodig zijn. In dit artikel lees je hier meer over.

Wat is het verschil tussen sbo, so en vso?

Het speciaal onderwijs is zowel een parapluterm als een onderdeel van het speciaal onderwijs. Dat kan voor verwarring zorgen. Hieronder bespreken we de verschillen tussen het speciaal basisonderwijs (sbo), het speciaal onderwijs (so) en het voortgezet speciaal onderwijs (vso).

Speciaal basisonderwijs (sbo)

Kinderen met leerbehoeften waarin de reguliere basisschool niet kan voorzien, kunnen terecht op het speciaal basisonderwijs. Het gaat hier om kinderen met lichtere problematiek, zoals concentratieproblemen, een rekenprobleem of een autismespectrumstoornis. Deze kinderen hebben doorgaans meer ondersteuning nodig bij het leren en bij hun opvoeding. In het speciaal basisonderwijs wordt vaak gewerkt met kleinere klassen, een prikkelarme omgeving en intensievere begeleiding door leraren en assistenten.

Scholen voor speciaal basisonderwijs volgen dezelfde kerndoelen als het reguliere basisonderwijs. Er wordt geprobeerd om zoveel mogelijk kinderen uit het speciaal basisonderwijs door te laten stromen naar het reguliere voortgezet onderwijs.

Speciaal onderwijs (so)

Het speciaal onderwijs wordt vaak gebruikt als de parapluterm voor het sbo, het so en het vso, maar het speciaal onderwijs is ook een onderdeel van die parapluterm. Het is dan ook niet hetzelfde als het speciaal basisonderwijs: het speciaal onderwijs is ingericht voor kinderen met speciale leerbehoeften. Het gaat dan om een visuele, auditieve, lichamelijke of verstandelijke beperking. Ook worden kinderen met psychische en/of zware gedragsproblemen toegelaten tot het speciaal onderwijs.

Het speciaal onderwijs is ingericht in vier clusters. Iedere cluster is ingericht naar de problematiek van de leerlingen.

  • Cluster 1: scholen voor visueel beperkte kinderen (blinden of slechtzienden).
  • Cluster 2: scholen voor kinderen met een auditieve beperking (doven of slechthorenden), een spraakstoornis of communicatieproblemen.
  • Cluster 3: scholen voor moeilijk lerende kinderen, verstandelijk of lichamelijk beperkte kinderen, meervoudig gehandicapte kinderen of zieke kinderen met een handicap.
  • Cluster 4: scholen voor kinderen met ernstige gedrags- en/of psychische problemen.

Voortgezet speciaal onderwijs (vso)

Op het voortgezet speciaal onderwijs zitten kinderen die meestal vanuit het speciaal onderwijs zijn doorgestroomd. Net zoals op het speciaal onderwijs, volgen deze scholen andere kerndoelen dan reguliere middelbare scholen. Het ligt aan de ernst van de problematiek op welk niveau de scholieren uiteindelijk hun diploma halen. Er is een groepscholieren die een vmbo-diploma haalt en daarna eventueel nog een opleiding kan volgen, maar bij zeer ernstige problematiek stromen de scholieren uit naar dagbesteding.

Hoe word ik leraar in het speciaal onderwijs?

Het speciaal basisonderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs vallen onder het primair onderwijs en dus heb je een bevoegdheid voor het primair onderwijs nodig. Deze bevoegdheid kun je behalen aan een (universitaire) pabo.

Je kan met deze bevoegdheid dus lesgeven op een school voor voortgezet speciaal onderwijs, maar alleen wanneer de school zelf géén eindexamens afneemt. Als de school wel zelf examens afneemt, dan moet je een eerste- of tweedegraads bevoegdheid hebben om les te mogen geven aan deze examenklassen.

Je kunt je tot slot, soms op verzoek van de school waar je aan de slag gaat, extra specialiseren met behulp van een aparte opleiding voor het speciaal onderwijs, bijvoorbeeld met de hbo-master Educational Needs.

Samenvatting

Het speciaal onderwijs bestaat uit drie takken: het speciaal basisonderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs. Het speciaal basisonderwijs is voor kinderen met leerbehoeften waarin de reguliere basisschool net niet kan voorzien. Het speciaal onderwijs is opgedeeld in vier clusters en richt zich op kinderen met zwaardere problematiek. Het voortgezet speciaal onderwijs is bedoeld voor de kinderen die doorstromen vanuit het speciaal onderwijs.

Je hebt een bevoegdheid voor het primair onderwijs nodig om binnen het speciaal onderwijs te mogen lesgeven. Voor een school voor voortgezet speciaal onderwijs geldt wel dat je een eerste- of tweedegraads lesbevoegdheid moet hebben als de school zelf eindexamens afneemt.

Dit artikel is geschreven door

Over het Onderwijsloket