Hoe zit het speciaal onderwijs in elkaar?

Het speciaal onderwijs

Het speciaal onderwijs is niet voor iedereen even bekend terrein, terwijl er juist voor deze tak veel nieuwe leraren nodig zijn. Leraren met een hart voor kinderen die persoonlijke en intensieve begeleiding nodig hebben. Hoe het speciaal onderwijs in elkaar zit en welke bevoegdheid je nodig hebt om daar als leraar in de slag te kunnen lees je in dit artikel.

Hoe zit het speciaal onderwijs in elkaar?

Speciaal basisonderwijs

De groep kinderen met leerbehoeften waarin de reguliere basisschool niet kan voorzien, kunnen terecht op het speciaal basisonderwijs. Het gaat hier om kinderen met lichtere problematiek. Deze kinderen hebben doorgaans meer ondersteuning nodig bij het leren en bij hun opvoeding. In het speciaal basisonderwijs wordt vaak gewerkt met kleinere klassen, intensievere begeleiding door leraren en assistenten en een prikkelarme omgeving.

Scholen met het speciaal basisonderwijs volgen dezelfde kerndoelen als het reguliere basisonderwijs. Er wordt geprobeerd om zoveel mogelijk kinderen uit het speciaal basisonderwijs door te laten stromen naar het reguliere voortgezet onderwijs.

Speciaal onderwijs

Het speciaal onderwijs is niet hetzelfde als het speciaal basisonderwijs: het speciaal onderwijs is ingericht voor kinderen met speciale leerbehoeften. Het gaat dan om een visuele, auditieve, lichamelijke of verstandelijke beperkingen. Ook worden kinderen met psychische en/of zware gedragsproblemen toegelaten tot het speciaal onderwijs.

Het speciaal onderwijs is ingericht in vier clusters. Iedere cluster is ingericht naar de verschillende problematieken van de leerlingen.

  • Cluster 1: scholen voor visueel beperkte kinderen (blinden of slechtzienden);
  • Cluster 2: scholen voor kinderen met een auditieve beperking (doven of slechthorenden), spraakstoornis of communicatieproblemen;
  • Cluster 3: scholen voor moeilijk lerende kinderen, verstandelijk of lichamelijk beperkte kinderen, meervoudig gehandicapte kinderen of zieke kinderen met een handicap;
  • Cluster 4: scholen voor kinderen met ernstige gedrags- en/of psychische problemen.

Scholen in cluster 3 en 4 zijn onderdeel van een samenwerkingsverband. Binnen dit samenwerkingsverband maken gewone scholen en scholen uit het speciaal onderwijs afspraken over hoe de extra ondersteuning in de regio geregeld is. Dit aanbod moet dekkend zijn, zodat alle kinderen in de regio een passende plek kunnen krijgen. Lees meer bij Stichting Speciaal Onderwijs & Expertisecentra: voor de regionale samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs.

Voortgezet speciaal onderwijs

Op het voortgezet speciaal onderwijs zitten kinderen die meestal vanuit het speciaal onderwijs zijn doorgestroomd. Net zoals op het speciaal onderwijs, verschillen de kerndoelen van deze scholen van reguliere middelbare scholen. Het ligt aan de ernst van de problematiek op welk niveau de scholieren uiteindelijk hun diploma halen. Er is een groep van scholieren die een vmbo-diploma haalt en daarna eventueel nog een opleiding kan volgen, maar bij zeer ernstige problematiek stromen de scholieren uit naar dagbesteding.

Hoe word ik leraar op het speciaal onderwijs?

Naast het basisonderwijs vallen het speciaal basisonderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs onder primair onderwijs. Je hebt dus een bevoegdheid voor het basisonderwijs nodig om binnen het speciaal onderwijs te mogen lesgeven. Voor een school voor voortgezet speciaal onderwijs geldt wel dat de school zelf geen eindexamens mag afnemen. Anders is het alsnog niet toegestaan om in die jaarlagen met een basisonderwijsbevoegdheid les te geven. Je moet dan een eerste- of tweedegraads bevoegdheid hebben.

Je kunt je, soms op verzoek van de school waar je aan de slag gaat, extra specialiseren met behulp van een aparte opleiding voor het speciaal onderwijs, bijvoorbeeld met de hbo-master Educational Needs.

Samenvatting

Het speciaal onderwijs bestaat uit drie takken: het speciaal basisonderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs. Het speciaal basisonderwijs is voor kinderen met leerbehoeften waarin de reguliere basisschool niet kan voorzien. Het speciaal onderwijs is opgedeeld in vier clusters en is ingericht voor kinderen met zwaardere problematiek. Het voortgezet speciaal onderwijs is tot slot bedoeld voor de kinderen die doorstromen vanuit het speciaal onderwijs.

Je hebt een bevoegdheid voor het primair onderwijs nodig om binnen het speciaal onderwijs te mogen lesgeven. Voor een school voor voortgezet speciaal onderwijs geldt wel dat de school zelf geen eindexamens mag afnemen. Gebeurt dat wel, dan heb je voor die jaarlagen een eerste- of tweedegraads bevoegdheid nodig.

Dit artikel is geschreven door

Over het Onderwijsloket